INNERWORK
ΑΡΘΡΑ


ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟ

Υπάρχει μια σύγχυση επί του προκειμένου. Βαφτίζουμε “διαλογισμό” διάφορες ασκήσεις συγκέντρωσης, ή στοχευμένες εφαρμογές αυθυποβολής. Για παράδειγμα μια άσκηση οραματισμού που αποσκοπεί ας υποθέσουμε στην απόκτηση αυτοπεποίθησης, ΔΕΝ είναι διαλογισμός. Είναι άσκηση εστιασμένης αυθυποβολής, με κύριο στόχο την απόκτηση αυτοπεποίθησης. Οι περισσότεροι “διαλογισμοί” που προτείνονται από διάφορες πηγές είναι στην πραγματικότητα πρακτικές αυθυποβολής. Ούτε επίσης μια πρακτική συγκέντρωσης είναι διαλογισμός. Δηλαδή το να εστιάζουμε επίμονα την προσοχή κάπου, χωρίς να αποσκοπούμε στην επίτευξη ενός άλλου αποτελέσματος πέραν της ενίσχυσης της ικανότητας συγκέντρωσης.

Πώς θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την κατάσταση του διαλογισμού; Διαλογισμός είναι η κατάσταση κατά την οποία έχει επιτευχθεί η συγκέντρωση της προσοχής. Δεν παλεύουμε με τον εαυτό μας για να εστιαστούμε, αυτό το έχουμε καταφέρει. Ούτε επιδιώκουμε κάποιο είδος αυθυποβολής, θετικής σκέψης, οραματισμού ενός στόχου, ή έστω χαλάρωσης. Είμαστε παρόντες, με σιωπηλό νου και αυξημένη επίγνωση.

Ο διαλογισμός δεν έχει στόχο. Δεν αποσκοπεί σε τίποτα. Ούτε στην απαλλαγή από δυσάρεστα συναισθήματα, ούτε στο να γίνουμε πιο αποτελεσματικοί στην εργασία μας, ούτε στη βελτίωση της υγείας μας. Ασκεί, μόνο σε ορισμένους φυσικά, μια ακατανόητη έλξη χωρίς προφανή αιτία. Είναι ιδιαίτερα επιθυμητός και ευχάριστος. Η ζωή είναι υπέροχη όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση εσωτερικής σιγής και αυξημένης προσοχής, ακόμα και όταν οι εξωτερικές συνθήκες είναι σε προσωπικό επίπεδο κακές.

Όταν μιλάμε στον εαυτό μας τότε δεν “ακούμε” τίποτα και κανέναν. Τα πάντα καλύπτονται από ασυναρτησίες. Αυτή η καταναγκαστική εσωτερική φλυαρία μάς αποκόπτει από τον εαυτό μας, από το περιβάλλον μας, από το παρόν. Είναι σαν να έχουμε έναν ημίτρελο μέσα στο κεφάλι μας ο οποίος παραληρεί ασταμάτητα. Έτσι ζούμε τη ζωή μας. Πώς να έρθουμε σε επαφή με το περιβάλλον και με τον εαυτό μας υπ’ αυτές τις συνθήκες; Ο διαλογισμός είναι προσοχή και εσωτερική σιγή. Μας φέρνει σε επαφή με το τώρα, που είναι η μόνη πραγματικότητα. Επίσης ο διαλογισμός είναι ευχάριστος. Είναι το πιο ευχάριστο πράγμα που μπορεί να υπάρξει στη ζωή μας. Θα ήθελα να είμαι ειλικρινής. Αν αισθάνεστε ο,τιδήποτε λιγότερο, τότε αυτό που κάνετε δεν είναι διαλογισμός. Σκοπός του διαλογισμού είναι ο ίδιος ο διαλογισμός, όχι κάτι άλλο. Δεν έχει νόημα να προσπαθούμε να τον χρησιμοποιήσουμε για να επιτύχουμε ένα στόχο. Αυτό θα σήμαινε ότι σαν διαδικασία μάς είναι αδιάφορος ή ακόμα και δυσάρεστος, αλλά είμαστε αναγκασμένοι να τον υποστούμε προκειμένου να επιτύχουμε τα αποτελέσματα που μας ενδιαφέρουν.

Έχει ειπωθεί ότι το κριτήριο της πραγματικής εξέλιξης ενός ανθρώπου (και όχι το τι φαντασιώνεται ο ίδιος), είναι η μείωση του αριθμού των σκέψεων. Η αυξημένη επίγνωση και η εσωτερική σιγή επιτυγχάνονται όταν είμαστε προσεκτικοί σε ό,τι κάνουμε και σε ό,τι αισθανόμαστε, ή σκεφτόμαστε, ή μας πληροφορούν οι αισθήσεις μας. Αυτό φυσικά αρχίζει σαν άσκηση συγκέντρωσης, όπου καταστάσεις διαύγειας και βυθίσματος σε εσωτερικούς διαλόγους εναλλάσσονται. Όταν το εγώ μας (που είναι γεννήτρια ασυνάρτητων σκέψεων) κάπως παραιτηθεί από τις επεκτατικές του επιδιώξεις, ή έστω κάτι μέσα μας αδιαφορήσει για τις μυθοπλασίες του, τότε η προσοχή μας καθίσταται συνεχής. Οι όποιες εντυπώσεις γίνονται ζωηρότερες και συνεχόμενες γεμίζοντας το “χώρο” της επίγνωσής μας, χωρίς να επιτρέπουν περιθώρια για εσωτερικό διάλογο. Τα πάντα γίνονται πιο “ζωντανά” και πιο “σιωπηλά”.

Στην κατάσταση του διαλογισμού πέραν της αυξημένης επίγνωσης και της απουσίας των περιττών σκέψεων, παρουσιάζεται μια αξιοσημείωτη ελάττωση των συναισθημάτων. Παραμένουμε συνειδητοί, χωρίς σκέψεις και χωρίς συναισθήματα! Όσοι λοιπόν επιθυμείτε να προχωρήσετε στο διαλογισμό καλό είναι να γνωρίζετε εκ των προτέρων ότι οι συναισθηματικές εξαρτήσεις που σας δεσμεύουν θα εξαλειφθούν. Για τους νεότερους και όχι μόνο, ένα υποσυνείδητο εμπόδιο στο διαλογισμό είναι η υποβόσκουσα διαισθητική υποψία ότι δεν θα ερωτεύονται πλέον. Και αν κάποιος δεν είναι ερωτευμένος η χαλαρή συμπεριφορά του μπορεί να οδηγήσει μια σχέση σε διάλυση. Το άλλο μέλος της σχέσης θα εκλάβει αυτή την εξέλιξη ως ψυχρότητα, γιατί συνήθως τρέφεται ψυχολογικά από εξαρτήσεις και δράματα. Ανάλογα φαινόμενα “αδιαφορίας” θα εμφανιστούν φυσικά σε όλους τους τομείς της ζωής. Στις επαγγελματικές φιλοδοξίες, στα ενδιαφέροντά μας, στα πάντα. Κινδυνεύουμε να χαρακτηριστούμε ως “απαθείς” και “ψυχροί”. Αυτή η κατάσταση είναι ελευθερία από συναισθηματικούς καταναγκασμούς, όμως οι περισσότεροι τη θεωρούν ανεπιθύμητη διότι αγαπάμε τις εντάσεις και τα δράματα στη ζωή μας.

Για να απαλύνω έστω και λίγο τον πανικό ορισμένων, θα ήθελα να προσθέσω ότι η δυνατότητα να μας αρέσει κάτι ή κάποιος και να το απολαμβάνουμε όχι μόνο παραμένει αλλά αυξάνει σημαντικά. Ακόμα και με τετριμμένα αντικείμενα. Ένα ποτήρι, ένα σταχτοδοχείο με αποτσίγαρα, η φύση, η ενοχλητική κυκλοφορία της πόλης, ο,τιδήποτε. Και ένας άνθρωπος φυσικά. Όλα φαντάζουν όμορφα, αλλά εξάρτηση δεν υπάρχει καμία. Η δυνατότητα να αισθανόμαστε εντείνεται και εκλεπτύνεται σε αξιοσημείωτο βαθμό. Αυτό που ατονεί είναι οι συγκινήσεις, οι εντάσεις, τα δράματα και οι εξαρτήσεις, που είναι το μόνο περιεχόμενο του έως τώρα ψυχικού μας κόσμου. Η εσωτερική εργασία προξενεί μέσα μας ριζικές αλλαγές. Δεν αισθανόμαστε απλώς καλύτερα, αλλά αλλάζουμε ως άνθρωποι σε βάθος. Ένας σιωπηλός κόσμος αισθήσεων και γαλήνιων, γεμάτων νόημα αισθημάτων, ο οποίος έως τώρα υπερκαλύπτονταν από εσωτερική φλυαρία και από συναισθηματική υπερδιέγερση, καθίσταται προσιτός σε μας.

Ας επανέλθουμε με έναν αναστεναγμό ανακούφισης σε λιγότερο απειλητικό περιβάλλον. Μια εύλογη υπόθεση είναι ότι όσο εισχωρεί κανείς στον τομέα του πραγματικού διαλογισμού ο συσχετισμός μεταξύ προσπάθειας και “παραίτησης”, μεταξύ του “προσέχω” και του “έλκεται η προσοχή από την αυξημένη ζωντάνια των εντυπώσεων”, αλλάζει. Περισσότερο εγκαταλείπουμε τις σκέψεις και λιγότερο προσπαθούμε να τις ελέγξουμε. Περισσότερο το περιβάλλον αυξάνει τη “ζωντάνια” του και λιγότερο εμείς αγωνιζόμαστε να συγκεντρωθούμε σε αυτό.

Χρειάζεται άραγε να εκτελούμε κάποιες παραδοσιακού τύπου πρακτικές, καθισμένοι με κλειστά μάτια, οραματιζόμενοι κάτι, ή ο,τιδήποτε ανάλογο; Θα έλεγα πως αυτό εξαρτάται από το στάδιο που βρισκόμαστε στην προσωπική ατραπό εσωτερικής εργασίας, καθώς και από την ιδιοσυγκρασία μας. Σε κάποιους μπορεί να είναι ωφέλιμο ή απολύτως απαραίτητο, σε άλλους ίσως να είναι περιττό, ή ακόμα και τροχοπέδη. Ό,τι και να κάνουμε θα πρέπει να μας αρέσει και να το απολαμβάνουμε. Δεν θα έχουμε αποτελέσματα αν καταπιέζουμε τον εαυτό μας με διάφορες τεχνικές προκειμένου να προσποριστούμε κάποιο όφελος. Όποια και αν είναι η πηγή που μας πρότεινε (ή επέβαλε) αυτές τις ασκήσεις. Ο διαλογισμός είναι συνεχόμενη κατάσταση και γίνεται “εν κινήσει”. Δεν απαιτεί χρόνο ή ιδιαίτερες συνθήκες.