INNERWORK
ΑΡΘΡΑ


ΠΡΟΒΟΛΕΣ

Φανταστείτε πως οδηγείτε ένα αυτοκίνητο που παρουσιάζει μια μηχανική βλάβη. Το πρόβλημα αυτό προξενεί έναν ιδιαίτερο ήχο. Αν δεν συνειδητοποιήσουμε πως η βλάβη βρίσκεται στο δικό μας αυτοκίνητο, τότε θα νομίσουμε ότι ο θόρυβος προέρχεται από τα αυτοκίνητα των άλλων. Θα θεωρήσουμε πως χαλασμένο είναι κάποιο άλλο αυτοκίνητο και όχι το δικό μας.

Αυτή η αναλογία υποδηλώνει με μεγάλη ακρίβεια τους μηχανισμούς των ψυχολογικών προβολών. Ένα ασυνειδητοποίητο χαρακτηριστικό που βρίσκεται μέσα μας, ακριβώς επειδή δεν γίνεται αντιληπτή η προέλευσή του, το αποδίδουμε στους άλλους και αντιδρούμε απέναντί του με μια αδικαιολόγητη φόρτιση.

Πως εντοπίζουμε τις προβολές; Είναι πολύ απλό. Συντάσσουμε έναν κατάλογο των πραγμάτων που μας ενοχλούν στους συνανθρώπους μας. Ιδίως αυτών που μας προξενούν έντονη αντιπάθεια. Αυτά είναι τα δικά μας μη συνειδητοποιημένα ελαττώματα, τα οποία προβάλλουμε στους άλλους. Π.χ. Ο φιλάργυρος ενοχλείται όταν διακρίνει το ίδιο ελάττωμα σε κάποιον άλλον άνθρωπο, ενώ δεν το βλέπει μέσα του. Αν συνειδητοποιήσει πως και ο ίδιος έχει αυτό το χαρακτηριστικό, τότε η συναισθηματική του φόρτιση θα καταλαγιάσει.

Ας προσέξουμε ιδιαίτερα τις αντιπάθειες. Τα χαρακτηριστικά που κατακρίνουμε στους άλλους, την κριτική που ασκούμε σε πολιτικούς, καλλιτέχνες, διασημότητες κ.α. Ας αναρωτηθούμε γιατί περιφρονούμε κάποιον άνθρωπο, ή κάποιες ομάδες ανθρώπων; Τι σημαίνει όλος αυτός ο “αγώνας” και το πάθος μας για κοινωνική δικαιοσύνη; Είμαστε κοινωνικοί αναμορφωτές, ή απλώς μας κατατρώει το σαράκι της ζήλιας προς τους κατόχους χρήματος και εξουσίας;

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με το αίσθημα του θαυμασμού όταν αυτό συνοδεύεται από προσκόλληση. Γιατί θαυμάζουμε έναν ηγέτη και τον ακολουθούμε, έναν αθλητή, ή έναν καλλιτέχνη; Αυτοί οι άνθρωποι γίνονται αποδέκτες θετικών πλευρών του εαυτού μας οι οποίες προβάλλονται επάνω τους, καθώς δεν έχουν πραγματωθεί από εμάς και συνεπώς βρίσκονται μέσα στο δικό μας ασυνείδητο. Ό,τι είναι ασυνείδητο προβάλλεται.

Αυτός που τρέφει ενδόμυχα μια επιθετικότητα προς τους συνανθρώπους του, θα αισθάνεται ότι το περιβάλλον είναι επιθετικό προς αυτόν. Θα πιστεύει πως οι άλλοι αποτελούν απειλή γι αυτόν, αποδίδοντας όλα τα “δίκαια” στον εαυτό του. Αν είμαστε ασυνείδητοι και εξοργισμένοι και σταθούμε μπροστά σε έναν καθρέφτη, τότε θα δούμε έναν επιθετικό άνθρωπο να μας απειλεί και θα αισθανθούμε φόβο. Αυτός όμως ο άνθρωπος είμαστε εμείς. Όπως ένας σκύλος που γαβγίζει στο είδωλό του γιατί λόγω του χαμηλού επιπέδου της συνειδητότητάς του δεν αντιλαμβάνεται πως αντικρίζει τον εαυτό του.

Οι λαοί αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο. Κράτη διαποτισμένα από την επιθυμία να σφετεριστούν εδάφη που ανήκουν στους γείτονές τους, είναι βέβαια πως απειλούνται από αυτούς. Βλέπουν παντού “εχθρούς”. Οι θρησκείες αναλώνονται σε έναν τιτάνιο αγώνα προσηλυτισμού, διότι στους “άπιστους” προβάλλουν την δική τους έλλειψη πίστης. Τα ανάλογα ισχύουν για κάθε είδος φανατισμού, ή λατρείας ηγετών.

Έχουμε επίγνωση του περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε, των καταστάσεων, των σχέσεών μας με τους ανθρώπους κ.α. Όλα αυτά αποτελούν ένα είδος καθρέφτη του εσωτερικού μας κόσμου, διότι καθώς η επίγνωσή μας προσλαμβάνει τις εξωτερικές εντυπώσεις “προσθέτει” κάτι επιπλέον σε αυτές. Και αυτό το “κάτι” είναι η προσωπική μας αντίδραση η οποία συγχωνεύεται με το γεγονός και το νοθεύει. Το γεγονός αυτό μάς δίνει τη δυνατότητα με έναν έμμεσο τρόπο να έρθουμε σε επαφή με άγνωστες πλευρές του εαυτού μας. Δεν τις βλέπουμε μέσα μας επειδή το επίπεδο της αντίληψής μας είναι χαμηλό, όμως αυτές επιδρούν σε μας μέσω του εξωτερικού περιβάλλοντος στο οποίο προβάλλονται.

Αν παρακολουθούμε ενδελεχώς τα συναισθήματά μας θα διαπιστώσουμε πως οι συναισθηματικές μας αντιδράσεις είναι σε κάποιες περιπτώσεις δυσανάλογες σε ένταση ή σε είδος ως προς το εξωτερικό αίτιο. Τότε μπορούμε να είμαστε βέβαιοι πως κάτι από το προσωπικό μας ασυνείδητο - θετικό είτε αρνητικό - έχει “προστεθεί” ή “αφαιρεθεί” από το αντικειμενικό γεγονός. Το εργαλείο τέτοιων “προσθαφαιρέσεων” είναι οι φαντασιώσεις. Ο ασταμάτητος εσωτερικός διάλογος.