INNERWORK
ΑΡΘΡΑ


ΜΙΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Από πολύ παλιά είχα διδαχθεί ότι βασικό στοιχείο της εργασίας με τον εαυτό μας είναι να αποβάλλουμε από μέσα μας ό,τι δεν είναι δικό μας. Όλες αυτές τις ιδέες, τα συναισθήματα, τις συνήθειες, οι οποίες μας έχουν επιβληθεί έξωθεν με πλύση εγκεφάλου, ή απλά επιτρέψαμε εμείς να εισχωρήσουν μέσα μας με τη μίμηση, ή ως απόρροια της ασυνειδησίας και της αφηρημάδας μας. Φυσικά, παρά την τότε θεωρητική συμφωνία μου, μπορούσα να αρκεστώ μόνο σε θλιβερά ευχολόγια. Τώρα όμως αναρωτιέμαι πόσο είναι το βάθος και το ύψος της ιδέας περί αποβολής όλων των έξωθεν σκουπιδιών που επιτρέψαμε να εγκατασταθούν μέσα μας. Μήπως αυτά είναι το 99% των χαρακτηριστικών της προσωπικότητάς μας; Μήπως τελικά είμαστε ένα αμήχανο σχεδόν τίποτα, ένα ευτυχισμένο περίπου μηδενικό;

Ας εξετάσουμε το θέμα της πνευματικότητας. Υπάρχουν ορισμένες θέσεις, αυτές των πνευματικών αναζητητών, οι οποίες ως τσιχλόφουσκα έχουν μηρυκασθεί τόσο πολύ ώστε έχουν διαποτίσει κάθε κύτταρο του εγκεφάλου μας, κάθε παράγραφο βιβλίων αυτοβελτίωσης και εσωτερισμού, κάθε megabyte του υπολογιστή μας. Θεωρούνται απολύτως δεδομένες και δεν επιδέχονται όχι μόνο αμφισβήτησης, αλλά ακόμα και της όποιας παραπομπής τους προς καλόπιστη εξέταση. Κάτι σαν τις ιερές αγελάδες των Ινδιών.

Ξεκινάμε με το πρώτο σοκ. Πόσο σίγουροι είμαστε ότι η αυτογνωσία είναι τόσο απαραίτητη για την εξέλιξή μας όσο μάς λένε ότι είναι; Είναι στόχος ζωής και πρέπει να αναλώσουμε χιλιάδες ώρες αυτοέρευνας και ψυχανάλυσης προκειμένου να την αποκτήσουμε; Δεν θα το φτάσω στα άκρα. Κάποια πράγματα για τον εαυτό μας είναι χρήσιμο να τα γνωρίζουμε. Αλλά να το κάνουμε στόχο ζωής; Προσωπικά έχω πάψει να “ψάχνομαι”. Δεν με ενδιαφέρει τι συμβαίνει στο ασυνείδητό μου. Αν προκύψει κάποιο πρόβλημα, τότε θα ασχοληθώ μαζί του για λίγο, έως ότου βγάλω κάποια άκρη με την πρώτη, όπως λέγεται. Δεν θα χάσω χρόνο αναζητώντας περισσότερα στοιχεία σαν τον Σέρλοκ Χόλμς. Και ακόμα λιγότερο με απασχολεί ή λεγόμενη ανώτερη αυτογνωσία. Υπάρχουν ανώτερα σώματα, ανώτερος εαυτός, ανώτερα επίπεδα; Αυτά τα θέματα δεν με ενδιαφέρουν γιατί απλούστατα έχω άλλα προβλήματα στη ζωή μου να αντιμετωπίσω. Και φυσικά για την όποια ενδεχόμενη προσωπική εμπειρία δεν θα είμαι απόλυτα βέβαιος, διότι δεν είναι καλό να καταλήγουμε σε βιαστικά συμπεράσματα και να γινόμαστε φανατικοί οπαδοί κάποιας δικής μας κοπής εαυτοθρησκείας.

Αν προκύψει ανάγκη, τότε στα γρήγορα μια μίνι ψυχανάλυση και συνεχίζουμε τη ζωή μας χωρίς να ασχολούμαστε και πολύ με θέματα αυτογνωσίας. Ό,τι “αρπάξουμε” στην πορεία. Αν είμαστε παρόντες στην καθημερινότητα και ως απόρροια αυτής της συνειδητής παρουσίας υπάρχει κάποια επίγνωση των συναισθημάτων μας, τότε ό,τι χρειαστεί να μάθουμε για τον εαυτό μας θα το φέρει μπροστά στα μάτια μας η ίδια η ζωή. Όταν πηγαίνουμε γυρεύοντας ενώ είμαστε γεμάτοι από ανεπιβεβαίωτες απόψεις, τότε είμαστε οι ιδανικοί υποψήφιοι για αυτοεξαπάτηση.

Το δεύτερο θέμα που θα εξετάσουμε με δυσκολεύει ιδιαιτέρως. Πρόκειται για τις λεγόμενες πνευματικές διδασκαλίες, συμπεριλαμβανομένων και των θρησκειών φυσικά. Εδώ, άνθρωποι και συγγραφείς για τους οποίους τρέφω το βαθύτερο δυνατό σεβασμό, έχουν παρουσιάσει σύνολα ιδεών, διδασκαλίες, ή εσωτερικές παραδόσεις, από τις οποίες φαίνεται πως έχω στο παρελθόν ωφεληθεί και ενίοτε ωφελούμαι ακόμα - ή έτσι νομίζω. Όμως, πέραν ορισμένων πρακτικών συμβουλών διαχείρισης του εσωτερικού μας κόσμου σε συνδυασμό με τη διαχείριση της καθημερινότητας (ευκόλως επαληθεύσιμες στην πράξη) απαντώνται και εκτεταμένα σύνολα φιλοσοφικών, θεοσοφικών και πνευματικών ιδεών που αφορούν ανώτερους κόσμους, αόρατα σώματα του ανθρώπου, πνευματικές οντότητες, τη δημιουργία του σύμπαντος και ό,τι άλλο μπορείτε να φανταστείτε.

Όλα αυτά είναι έξω από την προσωπική μου εμπειρία. Γιατί άραγε θέλουμε να πιστεύουμε σε κάτι; Πιστεύουμε σε κάτι το οποίο δεν γνωρίζουμε. Επιθυμούμε το αχανές πεδίο του αγνώστου να το καταστήσουμε εικονικά γνωστό, γεμίζοντάς το με “απόψεις”. Διαπίστωσα ότι είναι καλύτερα να το αφήσω άγνωστο παρά να το παραγεμίσω με πιστεύω και διδασκαλίες, για τις οποίες αν θα ήθελα να είμαι ειλικρινής δεν γνωρίζω τίποτα. Αν αναπτύξω, ή αντιγράψω μια πεποίθηση για τη βαθύτερη και αόρατη φύση του ανθρώπου χωρίς άμεση προσωπική και απολύτως σίγουρη εμπειρία, τότε απλά φαντάζομαι κάτι που κατά βάθος αγνοώ παντελώς. Αυτό δημιουργεί μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας ότι κινούμαστε σε γνωστά ύδατα, αλλά τελικά είμαστε ψεύτες. Μιλάμε για πράγματα που δεν γνωρίζουμε.

Η τωρινή μου στάση είναι η παντελής έλλειψη ενδιαφέροντος να γνωρίσω ή ακόμα περισσότερο να πιστέψω σε οποιαδήποτε “πνευματική” ιδέα. Όχι ότι πιστεύω στο τίποτα, ή στην ανυπαρξία αυτών των πραγμάτων. Αυτό θα ήταν ακόμα μια πίστη, διαφορετικής μορφής. Και η αθεΐα όπως εύκολα αντιλαμβανόμαστε δεν είναι παρά άλλη μια πίστη που υποδηλώνει την ανυπαρξία του Θεού. Δεν ενδιαφέρομαι το όποιο κενό πραγματικής γνώσης και εμπειρίας για τον εαυτό μου και το σύμπαν στο οποίο ζούμε, να το γεμίσω με πιστεύω και θεωρίες. Προτιμώ να ζήσω μέσα στο γοητευτικό μυστήριο του αγνώστου, παρά να ψάχνομαι πώς να δημιουργήσω μια ιδεολογική πλατφόρμα πεποιθήσεων, προκειμένου να αισθάνομαι ότι πατάω σε στέρεο έδαφος. Προτιμότερο το μυστήριο και η ειλικρινής άγνοια.

Όσοι έχουν γερό στομάχι υποθέτω ότι διασκεδάζουν με όλα όσα διαβάζουν. Ερχόμαστε τώρα σε κάτι ακόμα καλύτερο. Στο θέμα της αυτοβελτίωσης. Δηλαδή στην προσπάθεια να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι. Φαντάζομαι ότι οι αντιρρήσεις θα είναι θυελλώδεις. Κανείς δεν είναι τέλειος και φυσικά εχθρός του καλού είναι το καλύτερο. Είναι θέμα εξέλιξης. Δεν θα προβάλλω κάποιο αντίθετο επιχείρημα σε αυτό, όμως θα σταθώ στο θέμα της προσπάθειας. Και θέτω το εξής ερώτημα: Χρειάζεται να ενδιαφερόμαστε και να προσπαθούμε να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι; Όχι ότι αυτό δεν πρέπει να συμβεί, αλλά είναι η προσπάθεια, η αυτογνωσία και η καλλιέργεια εσωτερικών αρετών ο ενδεδειγμένος τρόπος, ή όλα αυτά δεν είναι παρά μια απέλπιδα προσπάθεια αυτοχειραγώγησης και συμμόρφωσης προς κάποιο ξένο προς τη φύση μας πρότυπο. Δεν με απασχολεί να κάνω κάτι ιδιαίτερο για να καλυτερέψω ως άνθρωπος. Όμως με ενδιαφέρει αυτό να συμβεί, γιατί καλύτερος άνθρωπος ίσον ισορροπημένος άνθρωπος, άρα ευτυχισμένος άνθρωπος.

Παρακολουθώ το πως εκτυλίσσεται η ζωή. Το επόμενο περιστατικό έπεται του προηγουμένου σε μια ατέρμονη ακολουθία. Σε κάθε περίσταση στην οποία βρισκόμαστε υπάρχουν ορισμένες απαιτήσεις. Κάποιο πρόβλημα να λύσουμε, κάποιο εμπόδιο να υπερβούμε, κάποια βοήθεια να προσφέρουμε, κάτι να κάνουμε στη δουλειά μας, στον εαυτό μας, στην οικογένειά μας. Ακόμα και η ανάπαυση ή η διασκέδαση απαιτούν κάτι από μας. Τη θετική τουλάχιστον συμμετοχή μας προκειμένου να τις απολαύσουμε. Υπάρχουν λοιπόν απαιτήσεις να εκπληρωθούν. Αν τις εκπληρώσουμε χωρίς να επιχειρούμε να τις ακυρώσουμε, ή να τις διαταράξουμε με τις νευρώσεις και τις ιδεολογίες μας, τότε η εκπλήρωσή τους συνιστά την καλύτερη εκγύμναση αυτοβελτίωσης.

Αρκεί να ζήσουμε τη ζωή μας χωρίς τάσεις φυγής, ή εφαρμογής κάποιας “διδασκαλίας”, που δεν είναι παρά συμμόρφωση προς ένα ξένο προς τη φύση μας πρότυπο. Αν επιχειρήσουμε να εφαρμόσουμε θεωρίες θα ανοίξουμε ένα μέτωπο με τον εαυτό μας. Και σε έναν εμφύλιο πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές. Δεν θα πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι μέρος ενός περιστατικού αυτής της ατέρμονης αλυσίδας είμαστε και εμείς. Το τι αισθανόμαστε, το τι χρειαζόμαστε, το τι μας λέει η φωνή της συνείδησής μας, πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, τόσο σοβαρά όσο και οι εξωτερικές συνθήκες. Πρέπει να “αφουγκραστούμε” όχι μόνο τις απαιτήσεις του περίγυρού μας, αλλά και του εαυτού μας. Ιδίως τα συναισθήματα των ανθρώπων, φυσικά και τα δικά μας, ώστε να αισθανθούμε τις απαραίτητες ισορροπίες. Είναι θέμα εμπειρίας και η ειλικρινής εκπλήρωση των απαιτήσεων της ζωής σε ισορροπημένο συνδυασμό με τις απαιτήσεις του εαυτού μας είναι η καλύτερη εξάσκηση. Καθώς το ένα γεγονός εναλλάσσεται με το επόμενο εκπαιδευόμαστε σε ό,τι πραγματικά χρειαζόμαστε. Δεν υπάρχει θέση για προγράμματα εξάσκησης, αυτογνωσίας και αυτοβελτίωσης. Είναι τεχνητά, σχεδιασμένα από άλλους ή από το μυαλό μας και δεν συμβαδίζουν με τη βαθύτερη ουσία της ζωντανής εμπειρίας, η οποία έχει το δικό της ασύμμετρο πρόγραμμα.

Και τέλος, ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο ασχολούμαστε με όλα αυτά τα πράγματα; Για να εξελιχθούμε, για το καλό της ανθρωπότητας, για την αυτογνωσία, ή για την επαφή με τον ανώτερο εαυτό μας και το Θεό; Έχω ακούσει πολλά και διάφορα, όπως πολλά και διάφορα έχω υποστηρίξει προσωπικά. Τώρα πλέον συνειδητοποιώ ότι εργάζομαι με τον εαυτό μου για την ευτυχία μου. Το κάνω για μένα. Για να περνάω καλά και για να αισθάνομαι ευτυχισμένος. Το βαθύτερο κίνητρο που με ωθεί να εισχωρήσω μέσα μου και να ρυθμίσω ό,τι δεν είναι επαρκώς ισορροπημένο είναι η απόλαυση. Μου αρέσει η κατάσταση που δημιουργείται και με κάνει να αισθάνομαι καλύτερα, παρά τις δυσκολίες της ζωής. Αυτό ακούγεται πολύ εγωιστικό, είναι όμως η αλήθεια. Δεν το κάνω για την ανθρωπότητα, ούτε για να έρθω σε επαφή με το Θεό. Τι να την κάνουμε την επικοινωνία με τον ανώτερο εαυτό μας αν είμαστε μέσα στη μιζέρια; Και αν είμαστε ευτυχισμένοι θα μας απασχολήσει ποτέ ο όποιος ανώτερος εαυτός;

Βέβαια, αν κανείς αισθάνεται καλά επειδή έχει εργαστεί με τον εαυτό του, τότε είναι ένας θετικός παράγοντας για όλους. Όλοι αισθάνονται επίσης καλά όταν βρίσκονται κοντά του. Τουλάχιστον δεν τους παρενοχλεί με τις νευρώσεις και τις απαιτήσεις του. Τους δέχεται όπως είναι, προσφέρει τη βοήθειά του και γενικώς δημιουργεί ένα θετικό κλίμα στον περίγυρό του. Αυτά όμως έρχονται ως αποτελέσματα και δεν αποτελούν το αρχικό κίνητρο. Φυσικά με ποιο τρόπο νομίζει κανείς ότι θα γίνει ευτυχισμένος έχει ιδιαίτερη σημασία. Αν δεν έχει ωριμάσει θα επιδιώξει εξωτερικές επιτυχίες και αποκτήματα. Αν έχει ωριμάσει θα γνωρίζει ότι η ευτυχία είναι εσωτερική υπόθεση και σχετίζεται άμεσα με το ξεφόρτωμα όλης της ψυχολογικής σαβούρας, για την οποία είμαστε τόσο περήφανοι και έτοιμοι να ενοχλήσουμε, να βλάψουμε, να πολεμήσουμε, να δολοφονήσουμε τους συνανθρώπους μας. Αν κάποιος με ρωτούσε για ποιο λόγο διαλογίζομαι (εννοώντας την αυξημένη επίγνωση και την εσωτερική σιγή μέσα στην καθημερινότητα) θα του απαντούσα ότι το κάνω επειδή περνάω καλά. Είναι ό,τι πιο ευχάριστο υπάρχει στη ζωή μου. Και τελικά πώς θα βοηθήσουμε κάποιον αν εμείς είμαστε χάλια;

Για όλα αυτά υπάρχει μια ουσιώδης προϋπόθεση. Να είμαστε συνειδητά παρόντες. Ο νους μας να είναι σε κατάσταση προσοχής και εσωτερικής σιγής, χωρίς την αδιάκοπη ροή από ονειροφαντασίες και συναισθηματικές αναστατώσεις. Ακόμα και εδώ όμως δεν λείπει η ανάλογη προπαγάνδα. Φαίνεται πως στα αρχικά στάδια, τα οποία μπορεί να διαρκέσουν πολύ, ή να μην ξεπεραστούν ποτέ, κάποια προσπάθεια είναι απαραίτητη. Στη συνέχεια, ωριμάζοντας ο άνθρωπος, η προσπάθεια μεταστοιχειώνεται σε εγκατάλειψη, όχι όπως την παρουσιάζουν ορισμένες γλυκανάλατες new age προσεγγίσεις. Περισσότερο είναι αποτέλεσμα ωρίμανσης, όπου παρατάει κανείς τις σκέψεις και τις ονειροφαντασίες του συνειδητοποιώντας σε μεγάλο βάθος τη ματαιότητά τους, παρά τις σταματάει με προσπάθεια συγκέντρωσης, ενώ κατά βάθος ακόμα τις αγαπάει και πιστεύει στη χρησιμότητά τους. Όταν αυτές εγκαταλειφθούν διαπιστώνουμε ότι εμφανίζεται μέσα μας μια κατάσταση εγρήγορσης και λεπτής σιγής σαν από μόνη της. Είναι ευχάριστη και αυτό μας κρατάει εκεί. Όχι για κάποιον άλλο λιγότερο κοινότυπο λόγο.

Υπάρχει μια γνωστή ζεν ιστορία η οποία διηγείται ότι κάποτε ένας μαθητής ρώτησε το δάσκαλό του: “Δάσκαλε, τι πρέπει να κάνω για να αφυπνιστώ πνευματικά;” Και αυτός απάντησε: “Μη σχηματίζεις απόψεις.”

Όπως έχει ειπωθεί: ένα γραμμάριο εμπειρίας αξίζει περισσότερο από ένα τόνο θεωρίας. Εύχομαι τα καλύτερα για όλους μας.