INNERWORK
ΑΡΘΡΑ


ΓΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ
ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΠΟΥ ΦΙΛΟΞΕΝΟΥΜΕ ΣΤΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

Τι καλά που είναι να ξυπνάει κανείς το πρωί και να μη γνωρίζει τίποτα! Να μην πιστεύει σε τίποτα (δεν εννοώ το να είναι άθεος, γιατί και αυτό είναι ένα πιστεύω), να γνωρίζει μόνο όσα ζει βιωματικά χωρίς να προσθέτει υποθέσεις, να αισθάνεται ότι το σύμπαν είναι ένα απόλυτο και Ιερό μυστήριο. Να μη γνωρίζει τίποτα για τον εαυτό του, για τους άλλους, για τη ζωή, να μην έχει απόψεις, γνώμες, ούτε τα βασανιστικά συναισθήματα που τις συνοδεύουν. Και να μη ντρέπεται γι’ αυτό. Να μην αισθάνεται ότι αυτή η άγνοια τον μειώνει σαν άνθρωπο, ή ότι αυτό το κενό απειλεί το εγώ του.

Ας είμαστε ένα τίποτα, ας είμαστε ο κανένας, επειδή είναι πολύ κουραστικό να προσπαθούμε να είμαστε κάποιοι. Ας είμαστε ένας που δεν έχει ιδέα γενικώς και το αποδέχεται με ανακούφιση. Ένας που δεν αισθάνεται το φόβο και την αγωνία του να ζει στην άγνοια και στο κενό, που δεν επιδιώκει να το καλύψει με ένα επίχρισμα απόψεων. Και αυτό το επίχρισμα συχνά καταντάει τόσο σκληρό και τόσο υπερτροφικό, ώστε ο αγνοών εαυτός μας, το τίποτα και ο κανένας, να χάνεται κυριολεκτικά από τον ορίζοντα του βλέμματός μας. Τότε βέβαια είμαστε “κάποιοι”, αλλά πόσο βασανιστικό είναι αυτό! Πόσο στεγνή και ανούσια είναι η ζωή κάποιου που είναι “κάποιος”! Πόσο μεγάλο είναι το βάρος της δημιουργίας και της υπεράσπισης των απόψεών μας και πόση ενέργεια άραγε πρέπει να καταναλώνουμε για να συντηρούμε αυτές τις άκαμπτες ιδιοκατασκευές;

Έχουμε παραγεμίσει το μυαλό μας με υποθέσεις, επενδύοντάς τες με το συναίσθημα της βεβαιότητας ενός φανατικού. Και όχι μόνο αυτό. Αγνοούμε παντελώς ότι όλες αυτές οι υποθέσεις συνοδεύονται από ένα εγγενές συναισθηματικό φορτίο. Παράγουν ποικίλα συναισθήματα, συνήθως νοσηρά και δηλητηριάζουν τη ζωή μας και τις σχέσεις μας. Ζούμε σε έναν εικονικό κόσμο τυλιγμένοι μέσα ιδεολογίες, ηθικές αρχές, πεποιθήσεις και συναισθήματα που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα, γιατί είναι απλά δημιουργήματα του δικού μας νου. Από διαβάσματα, από ακούσματα και από όποια προχειρότητα γενικώς μας βολεύει.

Συνειδητοποιώ πλέον ορισμένα πράγματα. Ότι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζω τίποτα, πέραν ορισμένων καθημερινών θεμάτων. Γνωρίζω π.χ. πόσα δωμάτια έχει το σπίτι μου. Όχι όμως αν υπάρχει, ή δεν υπάρχει μετά θάνατον ζωή, άλλοι κόσμοι, μετενσάρκωση και άλλα παρόμοια. Επίσης δεν έχω άποψη για την οικονομία, την πολιτική, την επιστήμη (πέραν των περιορισμένων σπουδών μου), την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων. Και σας διαβεβαιώ ότι η συμφιλίωση με την άγνοια είναι απελευθερωτική, διότι απουσιάζει ο εμμονικός καταναγκασμός του να σχηματίζουμε απόψεις και να πιστεύουμε σε ιδεολογίες. Γνώση είναι μόνο η εμπειρία. Τα υπόλοιπα που φιλοξενούμε στο κρανίο μας είναι παραμύθια.

Πριν λίγο καιρό με σταμάτησε στο δρόμο ένα τηλεοπτικό συνεργείο, μπροστά στην έκθεση της Θεσσαλονίκης. Ο δημοσιογράφος με ρώτησε ποια είναι η γνώμη μου για τα σχέδια ανάπλασης του χώρου και της μεταφοράς της έκθεσης σε άλλη περιοχή. Του απάντησα ότι δεν έχω άποψη. Χρειάστηκε να το επαναλάβω τρεις φορές γιατί δεν μπορούσε να καταλάβει πως είναι δυνατόν κάποιος να μην έχει γνώμη επί παντός επιστητού. Του είπα ότι δεν είμαι πολεοδόμος, ούτε οικονομολόγος για να αξιολογήσω τις διάφορες επιπτώσεις του εγχειρήματος. Το αν θα μου αρέσει προσωπικά δεν έχει σημασία, διότι θα επηρεαστούν οι ζωές πολλών ανθρώπων και αυτό είναι σημαντικότερο από το τι αρέσει σε μένα. Και αυτή την επίδραση δεν μπορώ να την αξιολογήσω διότι δεν διαθέτω τα απαραίτητα προσόντα. Έκανα ακολούθως και ένα μικρό κήρυγμα για το πως οι περισσότεροι άνθρωποι σχηματίζουν απόψεις, χωρίς να διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα, εννοώντας εξειδικευμένες σπουδές και επαρκή γνώση των δεδομένων, από έγκυρες πηγές. Δεν είμαι σίγουρος αν κατάλαβε κάτι. Αλλά δεν έχει σημασία τελικά. Το να συμφιλιωνόμαστε με την άγνοιά μας δεν είναι ιεραποστολή προς την ανθρωπότητα. Είναι κάτι που απελευθερώνει εμάς. Τελικά όμως καλός άνθρωπος μπορεί να είναι μόνο όποιος αισθάνεται καλά ο ίδιος και έτσι αφήνει τους άλλους στην ησυχία τους. Δεν τους καταπιέζει με τις δήθεν αλήθειες του.

Ο Σωκράτης είχε διακηρύξει το παγκοσμίως γνωστό: “Εν οίδα ότι ουδέν οίδα”. Όπως όλα τα αποφθέγματα σοφίας έχει και αυτό με τη σειρά του μεταλλαχθεί σε γνώμη. Το πιστεύουμε και το διατυμπανίζουμε, αντιθέτως εμείς προσωπικά είμαστε γεμάτοι αστήρικτες απόψεις και φαντασιακές κοσμοθεωρίες. Και αισθανόμαστε επίσης εκείνη την ιδιαίτερη πίεση της ανασφάλειας, που μας εξαναγκάζει να σκεφτόμαστε καταναγκαστικά και να χτίζουμε με το νου μας παλάτια στην άμμο.

Φανταστείτε ότι πολλοί από μας “γνωρίζουν” πως δημιουργήθηκε το Σύμπαν, ή ακόμα καλύτερα Ποιος το δημιούργησε και γιατί! Νοικοκυρές γνωρίζουν όλα τα μυστικά της εξωτερικής πολιτικής και της διπλωματίας, αγρότες γνωρίζουν σε βάθος το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, λογιστές είναι απολύτως βέβαιοι ό,τι ο Θεός είναι τριαδικός και υδραυλικοί ξέρουν “τι λέει” η επιστήμη για κάθε ζήτημα. Αν τους ρωτήσετε ποιες είναι οι πηγές αυτών των απίστευτα εντυπωσιακών γνώσεων που διαθέτουν, οι συνήθεις απαντήσεις που θα πάρετε είναι, το youtube, το facebook, οι εφημερίδες, η τηλεόραση, ή “έτσι λέγεται...”.

Δεν χρειάζεται να κάνουμε τα πράγματα πολύπλοκα. Θέλουμε να είμαστε κάποιοι, γνωρίζοντας διάφορα. Και μέσα στον οίστρο μας, εκτός από τις πραγματικές γνώσεις αρχίζουμε τις υποθέσεις για θέματα που δεν έχουμε ιδέα. Μετά όλες αυτές τις υποθέσεις τις μετατρέπουμε σε βεβαιότητες, τις επενδύουμε με μια επαρκή δόση συναισθηματισμού και να λοιπόν που κατέχουμε πλέον την όποια “αλήθεια” μας βολεύει. Στη συνέχεια παίρνουμε την αλήθεια αυτή ανά χείρας και στο όνομά της αρχίζουμε να ταλαιπωρούμε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Αν η ρήση του Σωκράτη γίνει για μας ένα υπαρκτό εσωτερικό βίωμα και όχι απλά μια πεποίθηση που μας αρέσει, τότε θα πετάξουμε στον κάλαθο των αχρήστων όλες τις απόψεις μας, τις ιδεολογίες μας και τις δήθεν γνώσεις μας. Θα παραμείνουμε αδαείς και μακάριοι ως πτωχοί τω πνεύματι. Και στη συνέχεια το πρώτο πράγμα που θα αναφωνήσουμε με ενθουσιασμό θα είναι: “Επιτέλους απαλλάχθηκα από όλη αυτή τη σαβούρα!”.