INNERWORK
ΑΡΘΡΑ


ΤΙ ΩΡΑ ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ;

Όταν ήμουν νέος εγώ όπως και πολλοί άλλοι φυσικά, ονειρευόμασταν μια κοινωνική επανάσταση. Σοσιαλιστική, κομμουνιστική, αναρχική. Μια ανατροπή της καθεστηκυίας τάξης. Το βασικό στοιχείο που διέφευγε όλων των επίδοξων νεαρών επαναστατών ήταν: ΤΙ ΩΡΑ θα γίνει η επανάσταση. Σίγουρα δεν θα μπορούσε να γίνει τα χαράματα όπως τα πραξικοπήματα, γιατί οι “επαναστάτες” κοιμούνται μετά από την κραιπάλη της προηγούμενης μέρας. Θα ξυπνούσαν το μεσημέρι και αφού νωχελικά ετοιμάζονταν με την άνεσή τους, στρίβοντας το ανάλογο τσιγαριλίκι, θα άρχιζαν την επανάσταση κάπου προς το απόγευμα ακόμα με την τσίμπλα στο μάτι.

Εγώ εκείνη την περίοδο τύχαινε να κοιμάμαι νωρίς και να ξυπνάω νωρίς. Όμως δεν έμενα στην Αθήνα. Μια αξιοπρεπής επανάσταση η οποία θα συντρίψει τις κύριες δομές του κράτους, λαμβάνει χώρα ουσιαστικά στην πρωτεύουσα. Το πρόβλημα για μένα λοιπόν δεν ήταν τι ώρα θα γίνει η επανάσταση, αλλά πώς θα πάω μέχρι την Αθήνα. Και αυτό σήμαινε πως θα έπρεπε να ζητήσω χαρτζιλίκι από τους γονείς μου, χωρίς να τους αποκαλύψω φυσικά ότι σχεδίαζα να υποσκάψω τα θεμέλια του καπιταλισμού.

Είμαι έτοιμος να ακούσω τις κραυγές και τις αντιρρήσεις που θα διατείνονται ότι την πραγματική επανάσταση τη χωρίζει μια άβυσσος από τις νεανικές φαντασιώσεις, ανάλογες αυτών που περιέγραψα. Δεν το πιστεύω αυτό. Ο όγκος της αυταπάτης είναι ο ίδιος, απλά έχει αλλάξει αντικείμενο. Φυσικά ο ενήλικας επαναστάτης θα ξυπνήσει τα χαράματα και θα έχει χρήματα για να πάει στην Αθήνα - πληρώνοντας τον καπιταλιστή ιδιοκτήτη λεωφορείου για τελευταία φορά, πριν του κοινωνικοποιήσει το όχημα και τον υποβαθμίσει σε έκπτωτο απλό οδηγό.

Εκεί που ο ενήλικας επαναστάτης αυταπατάται είναι σε δύο πράγματα. Πρώτον, στο πως λειτουργεί η κοινωνία. Μη νομίζετε ότι η διοίκηση μιας επιχείρησης περιλαμβάνεται στο γνωστικό πεδίο όλων μας. Η πολυπλοκότητα ενίοτε είναι ασύλληπτη. Είναι διακριτό γνωστικό αντικείμενο. Για να μην αναφερθώ στις διαδικασίες ενός υπουργείου, το οποίο θα διοικήσει πλέον ο “λαός”. Και δεύτερον, αυταπατάται στο ποιο είναι το ηθικό επίπεδο το δικό του και των συντρόφων του. Διότι αν δεν είναι άνθρωπος υψηλού ηθικού αναστήματος τότε απλά ζηλεύει και φθονεί αυτούς που έχουν περισσότερα χρήματα, εξουσία, θέση σε κάποια κοινωνική ιεραρχία.

Ναι λοιπόν! Η ζήλια και ο φθόνος είναι το κίνητρο των σύγχρονων επαναστατών. Σε παλαιότερες εποχές ήταν κυρίως η πείνα και ο φθόνος. Τώρα όμως η πείνα εξέλειπε και έτσι μας απομένει ο φθόνος. Πάρτε τη ζήλεια σας, μετονομάστε την σε αίσθηση δικαίου, διαποτίστε την με φθόνο τον οποίο έχετε βαφτίσει επαναστατικότητα και θα είστε ένας σύγχρονος "κοινωνικός αναμορφωτής”. Αυτό είναι το ψυχολογικό προφίλ όλων αυτών των “προοδευτικών” και “επαναστατών”. Είναι άνθρωποι μειωμένης αυτοεκτίμησης που αντί να ανυψώσουν τον εαυτό τους προσφέροντας κάτι στην κοινωνία, επιδιώκουν να κατεβάσουν όλους τους υπόλοιπους. Να τους φάνε την περιουσία και την κοινωνική τους θέση.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ διεξήχθησαν στις ΗΠΑ έρευνες για τα ενδόμυχα κίνητρα των συμμετεχόντων στο αντιπολεμικό κίνημα (ευτυχώς πάντα υπάρχουν κάποιοι που εξερευνούν το βάθος των φαινομένων). Προς μεγάλη έκπληξη των ερευνητών η βασική αιτία δεν ήταν η αγάπη για την ειρήνη, την αυτοδιάθεση των λαών και τη δικαιοσύνη, αλλά μια εσωτερική στάση που χαρακτηρίζεται από τη φράση: “Δεν θα μου πεις εσύ τι να κάνω!”. Δηλαδή κάτι σαν: Δεν δίνω δεκάρα για τα γυναικόπαιδα που πυρπολούνται από τις ναπάλμ, ούτε καν για τους δικούς μας στρατιώτες που χάνουν τη ζωή τους, αλλά ΕΓΩ δεν θέλω να σκοτωθώ και ΕΓΩ δεν θέλω να μου λένε τι να κάνω. Αυτοί που μου λένε τι να κάνω είναι πλούσιοι με εξουσία. Εγώ θα τους ανατρέψω και θα τους φάω τα λεφτά. Θα γίνω ΕΓΩ εξουσία. Δεν υπάρχει καμία ιδεολογία από πίσω, παρά μόνο ποταπά και εκφυλισμένα συναισθήματα, ντυμένα με φανταχτερά συνθήματα. Δεν νομίζω ότι με τέτοιες αυταπάτες και τέτοια μνημειώδη έλλειψη αυτογνωσίας μπορούν να προοδεύσουν οι άνθρωποι και οι κοινωνίες.

Ξέρω ότι πολλοί θα δυσαρεστηθούν από τη μηδενιστική αυτή αντιμετώπιση των ποικιλόχρωμων “επαναστατικών” κινημάτων. Διότι ουσιαστικά διατείνομαι πως η κινητήρια δύναμη πίσω από την “ιδεολογία” και τις κινητοποιήσεις τους είναι απλά η ζήλεια. Δεν θα ήθελα όμως να είμαι απόλυτος. Όπως και οι έρευνες που προανέφερα έτσι και εγώ, θα δεχθώ ότι η πλειονότητα των ανθρώπων έχουν τόσο ποταπά και ασυνείδητα κίνητρα, όχι όμως όλοι. Υπάρχουν και άνθρωποι οι οποίοι θα προσέβλεπαν σε μια καλύτερη κοινωνία - φυσικά για να ωφεληθούν αυτοί και η οικογένειά τους - αλλά ακόμα και μέσα στα ιδιοτελή τους κίνητρα δεν επιθυμούν να καταστρέψουν τους άλλους, ούτε να υφαρπάξουν την περιουσία τους. Θέλουν απλά να ωφελήσουν τον εαυτό τους. Είναι στην ουσία εγωκεντρισμός, αλλά όχι κακία. Θέλω να βελτιώσω τις συνθήκες της δικής μου ζωής και όχι να καταστρέψω αυτούς που φθονώ. Είναι μια πρόοδος, διότι όταν η δική μου ζωή γίνεται καλύτερη χωρίς να ζημιώσω άλλους, τότε καλυτερεύει ολόκληρη η κοινωνία. Δεν θα αναφερθούμε σε ανιδιοτέλεια ή στην αγάπη, διότι οι έννοιες αυτές είναι τόσο μακριά από εμάς τους κοινούς θνητούς όσο ο γαλαξίας της Ανδρομέδας και όσο περισσότερο μιλάει κανείς για κοινωνική δικαιοσύνη, τόσο πιο ύποπτα είναι τα κίνητρά του. Και αναρωτιέμαι αν τα γνωρίζει ο ίδιος.

Θα ήθελα εδώ να επισημάνω ότι η ανάλυση περί των κινήτρων των διαφόρων “προοδευτικών” κινημάτων δεν είναι ανακάλυψη δική μου. Κοινωνιολόγοι, φιλόσοφοι και ψυχολόγοι, εδώ και δεκαετίες έχουν εντοπίσει αυτά τα χαρακτηριστικά. Δεν κάνω πολιτική ανάλυση ενάντια σε συγκεκριμένη παράταξη, διότι το αντίπαλό της στρατόπεδο έχει επίσης τα δικά του θέματα. Δείτε το από την οπτική γωνία της αυτογνωσίας. Εκεί βρίσκονται τα θεμέλια των πάντων. Αν δεν υπάρχει αυτογνωσία τότε όλα τα υπόλοιπα είναι λόγια του αέρα.

Λυπάμαι αν σας στεναχώρησα λιγάκι, αλλά μην πιστεύετε ο,τιδήποτε σας σερβίρει ο υπέροχος εαυτός σας και αυτοί που σας αποκοιμίζουν. Πρέπει κανείς να είναι απόλυτα ειλικρινής με τον εαυτό του, για να μάθει τι πραγματικά συμβαίνει μέσα του. Και όπως είπε ο φιλόσοφος Νόαμ Τσόμσκι, το σύστημα κατορθώνει να επιβληθεί στους ανθρώπους γιατί τους γνωρίζει καλύτερα από ό,τι αυτοί γνωρίζουν τον ίδιο τους τον εαυτό.