INNERWORK
ΑΡΘΡΑ


ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΓΙΟΓΚΑ

Θα ήθελα να διευκρινίσω ότι δεν έχω ασκηθεί σε κάποια παραδοσιακή μορφή της Γιόγκα, συνεπώς αδυνατώ να διδάξω το ο,τιδήποτε. Έτσι όλα όσα θα διαβάσετε παρακάτω δεν έχουν την οποιαδήποτε αξίωση εγκυρότητας.

Αν κάποιος που δεν ασχολείται, ούτε γνωρίζει κάτι από αξιόπιστες πηγές γι’ αυτά τα πράγματα, δει έναν Ινδό Γιόγκι να διαλογίζεται ακίνητος με κλειστά μάτια, τι θα καταλάβει; Τίποτα φυσικά. Θα υποθέσει όμως κάτι το οποίο σχετίζεται με τη δική του εμπειρία. Θα υποθέσει ότι ο άνθρωπος αυτός έχει βυθιστεί σε σκέψεις. Και θα ονομάσει αυτή τη διαδικασία meditation. Δηλαδή διαλογισμό.

Και εδώ είναι το σημαντικό σημείο του ζητήματος. Ο διαλογιζόμενος Γιόγκι το μόνο που δεν κάνει είναι να έχει βυθιστεί σε σκέψεις, ιδίως με τον τρόπο που το υποθέτει ο αδαής. Συνεπώς ο όρος “διαλογισμός” όχι απλά είναι αδόκιμος, αλλά αποδίδει ακριβώς το αντίθετο απ’ ό,τι συμβαίνει σε αυτή τη διαδικασία. Ίσως οι δυτικοί ερχόμενοι για πρώτη φορά σε επαφή με τη Γιόγκα, αντί να αποδεχθούν την άγνοιά τους για το αντικείμενο πίστεψαν ότι μπορούσαν να κατανοήσουν όλα όσα κάνουν οι “αμαθείς” Ινδοί. Αναφέρομαι στην περίοδο της κατοχής της Ινδίας από τη Βρετανική Αυτοκρατορία.

Αποδίδουν λοιπόν στη διαδικασία μια λέξη - meditation - που έχει νόημα μόνο γι’ αυτούς. Φυσικά ο Γιόγκι του παραδείγματός μας μπορεί εκείνει τη στιγμή να κάνει μια από τις πολλές και διαφορετικές πρακτικές που περιλαμβάνει η Γιόγκα, που μόνο βύθιση σε ονειροπολήματα δεν είναι. Ο αδαής αποικιοκράτης συνάντησε επίσης τις σωματικές ασκήσεις της Hatha Yoga και υπέθεσε ότι πρόκειται για γυμναστική, ή στην καλύτερη περίπτωση χαλάρωση. Και έτσι έχουμε την καρικατούρα της γιόγκα που εμφανίζεται στη δύση. Γιόγκα για αδυνάτισμα, για ευλυγισία, γιόγκα για σκυλάκια και ό,τι άλλο αμερικανικής έμπνευσης μπορείτε να φανταστείτε.

Τι είναι λοιπόν η Γιόγκα; Πίσω από τις ποικίλες μορφές της υπάρχει η κοινή ουσία που μας την αποκαλύπτουν οι “Αφορισμοί του Πατάντζαλι”: “Yogas chitta vritti nirodha”. Ένωση, νους - συνειδητότητα, τροποποίηση, παρεμπόδιση. Περίπου αυτή είναι η κυριολεκτική μετάφραση από τα Σανσκριτικά ενός εδαφίου που δίνει τον ορισμό της Γιόγκα. Αυτό σε ελεύθερη απόδοση θα σήμαινε πως Η ΕΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΤΑΜΑΤΗΜΑ ΤΩΝ ΣΚΕΨΕΩΝ. Η λέξη Γιόγκα σημαίνει Ένωση. Αναλογιστείτε τι σχέση έχει αυτός ο ορισμός της Γιόγκα με τη γυμναστική και το αδυνάτισμα. Έχετε ακούσει ποτέ ότι η Γιόγκα είναι αυτό το πράγμα; Και μάλιστα ότι αυτός ο ορισμός έχει διατυπωθεί από μια αυθεντία της αρχαιότητας; Όλα τα υπόλοιπα που εμείς φανταζόμαστε για τη Γιόγκα από που άραγε προήλθαν;

Υπάρχουν πολλά είδη παραδοσιακής Γιόγκα, τα οποία ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες, αξιοποιώντας διαφορετικές δυνατότητες και λειτουργίες του ανθρώπου, όμως νομίζω ότι στοχεύουν στον ίδιο τελικό στόχο. Ίσως να κάνω λάθος, αλλά αυτή η σκέψη δημιουργείται μέσα μου από τα λίγα που έως τώρα γνωρίζω. Και δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι όσοι τη διδάσκουν κατανοούν τη φύση των εργαλείων που έχουν στη διάθεσή τους. Αν δεν την κατανοούν τότε ουσιαστικά δεν μπορούν να τη διδάξουν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα χαμηλώσουν τον πήχη τόσο πολύ ώστε να μπορούν οι ίδιοι να περάσουν από πάνω του. Τότε όμως αυτό που έχουμε δεν είναι πλέον Γιόγκα. Είναι γυμναστική, χαλάρωση και συναισθηματικά ονειροπολήματα. 

Φυσικά δεν απαξιώνω πλήρως αυτή την υποβάθμιση της Γιόγκα. Δεν αποκλείεται να έχει σε ορισμένους ανθρώπους ευεργετική επίδραση, επειδή αυτό είναι που τους χρειάζεται, ή τους ενδιαφέρει. Αλλά δεν είναι Γιόγκα, είναι κάτι άλλο. Το πρόβλημα θα επιλύονταν άμεσα, αν σε αυτές τις διαδικασίες αποδοθεί το πραγματικό τους όνομα. Χαλάρωση, αντιμετώπιση του άγχους, γυμναστική, ενεργειακές πρακτικές, αυθυποβολή για επίτευξη των στόχων μας, όχι όμως Γιόγκα. Και τότε η όλη διαδικασία του εκφυλισμού θα μπορούσε να γεννήσει κάτι θετικό. Δηλαδή ποικίλες διαδικασίες εμπνευσμένες από ημιτελή αποσπάσματα της Γιόγκα. οι οποίες επιδιώκουν διαφορετικούς στόχους, χρήσιμους όμως σε πολλούς από εμάς. Δεν θα έχουμε πλέον πραγματική Γιόγκα, αλλά διαφορετικής φύσης ωφέλιμες διαδικασίες.

Είμαι απολύτως βέβαιος πως υπάρχουν έγκυρες πηγές και πραγματικοί δάσκαλοι της Γιόγκα, ποιος όμως τους δίνει σημασία τη στιγμή που εύκολα μπορείτε να κάνετε “dog yoga”. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το θέμα του βιοπορισμού. Όταν κάποιος βιοπορίζεται από την όποια Γιόγκα φαντασιώνεται ότι διδάσκει, δεν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να σταματήσει να τη δυσφημίζει, διότι θα μείνει χωρίς δουλειά. Και το ένστικτο της επιβίωσης δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση.

Όποιος επιθυμεί να ασχοληθεί με τη Γιόγκα, πραγματικά θα πρέπει να επικαλεστεί τη βοήθεια του Μεγαλοδύναμου Θεού και να ζητήσει να τον προστατεύσει από όλες αυτές τις ανοησίες που κυκλοφορούν υπό το όνομα Γιόγκα, ιδίως στις δυτικές κοινωνίες και στο διαδίκτυο. Και αν ο τολμηρός αυτός αναζητητής θελήσει να ασχοληθεί με το διαλογισμό υπάρχει στο ίδιο προαναφερθέν κείμενο ένας ορισμός. “Διαλογισμός είναι η αδιάκοπη ροή γνώσης (επίγνωσης στις σύγχρονες γλώσσες) προς ένα αντικείμενο”. Και αυτό προϋποθέτει πως έχει κατακτηθεί ήδη η ικανότητα της συγκέντρωσης. Ο όρος είναι dhyana και δεν γνωρίζω την ετυμολογία του. Δεν είναι βύθιση σε σκέψεις. Τι σχέση έχουν όλα αυτά με οραματισμούς ροζ αγγέλων, ωραίων τοπίων, ή ό,τι άλλο φαντάζεστε, προκειμένου να αποκτήσουμε αυτοπεποίθηση, χρήματα, σύντροφο, ή να κόψουμε το κάπνισμα;